برنامه درسي دوره كارشناسي نا پيوسته علوم آزمايشگاهي

فصل اول

مشخصات كلي دوره كارشناسي

ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

مشخصات دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

Clinical Laboratory Sciences

1- تعريف رشته:

رشته كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي شاخه‌اي از علوم پزشكي است كه دانش‌آموختگان آن طي دوره آموزش تكميلي بعد از دوره كارداني، علوم مربوط به تشخيص پزشكي را فرا گرفته تا با بررسي آزمايشگاهي خون، ديگر مايعات و انساج بدن انسان طبق اصول علمي و روش‌هاي رايج تحت نظر كارشناسان ارشد و متخصصين مربوطه، به پزشكان در تشخيص بيماري، پيگيري درمان و حفظ سلامت افراد جامعه زير نظر پاتولوژيست يا متخصصين علوم آزمايشگاهي ياري نمايند.

2- تاريخچه رشته و پيشرفتهاي جديد:

علوم آزمايشگاهي كه قبلاً بنام مديكال تكنولوژي معروف بود در سال 1976 National Credentiating Agency آنرابه Medical Laboratory Sciences (MLS) تغيير داد، اكثراً معتقدند كه نام جديد وظايف حرفه‌اي شاغلين اين رشته را بهتر بيان مي‌كند.

در حال حاضر در اكثر دانشگاههاي جهان اين رشته بنامهاي Medical Laboratory Sceinces و يا Clinical Laboratory Sciences وجود دارد.

در ايران نيز تا قبل از انقلاب فرهنگي در اكثر دانشكده هاي پزشكي دوره چهار ساله كارشناسي پيوسته علوم آزمايشگاهي داير بود كه بعد از انقلاب فرهنگي به كارداني و دكتري حرفه‌اي و سپس به كارداني و كارشناسي ناپيوسته تغيير يافت كه هنوز اين روند ادامه دارد.

شاخه‌هاي اين رشته شامل: شيمي باليني، هماتولوژي، ايمونولوژي، ايمونوهماتولوژي، انگل شناسي، قارچ شناسي، باكتري شناسي و ويروس شناسي بوده كه در هركدام پيشرفتهاي زيادي ايجاد شده است، بطوريكه براي هركدام دوره‌هاي كارشناسي ارشد و دكتراي تخصصي (Ph.D) وجود دارد.

فارغ التحصيلان دوره كارشناسي علوم آزمايشگاهي مي‌توانند در امتحان ورودي يكي از اين رشته‌ها شركت و درصورت قبولي تا سطح كارشناسي ارشد و سپس دكتراي تخصصي (Ph.D) ادامه تحصيل دهند. لذا به منظور آموزش روشهاي جديد تشخيصي، بازنگري در برنامه آموزشي اين دوره بعد از 8 سال ضروري به نظر مي‌رسيد. شاغلين اين رشته از انواع روشهاي مختلف آزمايشگاهي شامل: مطالعات ميكروسكوپي، آزمايشات ايمونولوژيكي، روشهاي مختلف تجزيه شيميايي، روشهاي تشخيص مولكولي و شناسايي باكتريولوژيكي استفاده مي‌كنند.

3- ارزش‌ها و باورها (فلسفه برنامه):

دانش آموختگان رشته كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي بايد علاوه بر كسب مهارتهاي تشخيص آزمايشگاهي روتين و اختصاصي با توجه به مباني الهي و ارزشهاي اخلاقي و اعتقادي حاكم بر جامعه براي حفظ حقوق بيماران از هر جنس، نژاد، رنگ و مذهب ارزش نهاده و به سلامتي جسمي، روحي و اجتماعي بيمار اهميت دهند.

دانش آموختگان اين رشته با عنايت به برابري انسانها و عدالت اجتماعي بايد با بيماران بطور يكسان برخورد نموده و براساس وظايف حرفه‌اي تعريف شده براي كارشناس علوم آزمايشگاهي در انجام وظايف محوله به انجام وظايف تشخيص آزمايشگاهي و پژوهشي زير نظر پاتولوژيست يا متخصصين علوم آزمايشگاهي بپردازند.

4- مأموريت برنامه آموزشي در تربيت نيروي انساني:

مأموريت دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي تربيت افرادي است كه بتوانند در ابعاد تشخيصي درماني و بهداشتي تحت نظر كارشناسان ارشد و متخصصين مربوطه در آزمايشگاههاي باليني و آزمايشگاههاي مراكز بهداشتي با بكارگيري دانش فني و دستگاههاي الكترونيكي، آزمايشات روتين و اختصاصي مورد درخواست پزشكان را انجام داده و با بكارگيري روشهاي كنترل كيفي از صحت و دقت داده‌هاي بدست آمده اطمينان كامل حاصل نموده و آن را گزارش نمايند.

اطلاعات و نتايج بدست آمده از اين آزمايشات پزشك را در تشخيص بيماري، روند درمان و حفظ سلامت افراد جامعه ياري مي‌دهد. نظر به اينكه اين علم در حال تغيير و توسعه مستمر است، فارغ التحصيلان اين رشته بايد به نحوي آموزش ببينند كه دانش و مهارت كافي براي تطبيق خود با تكنولوژي جديد را داشته باشند.

5- چشم انداز برنامه آموزشي در تربيت نيروي انساني:

انتظار مي‌رود رشته كارشناسي علوم آزمايشگاهي باتوجه به پيشرفت‌هاي جديد با اجراي اين برنامه همچنان جزو رشته‌هاي شاخص در دانشگاههاي علوم پزشكي باقي بماند، به نحوي كه آزمايشگاههاي باليني، بهداشتي، تحقيقاتي و كارخانجات و شركتهاي توليد و پخش مواد و وسايل آزمايشگاهي در آينده نيز به خدمات آن كاملاً نياز داشته باشند.

6- اهداف كلي:

هدف از برنامه آموزش كارشناس علوم آزمايشگاهي تربيت دانش آموختگاني است كه:

الف) درك كافي از انسان، فرهنگ حاكم بر جامعه و محيط اطراف داشته باشند.

ب) از عهده انجام آزمايشات معمول و اختصاصي و اعمال روشهاي كنترل كيفي در آزمايشگاههاي باليني برآيند.

ج) از عهده انجام آزمايشات معمول و اختصاصي و برنامه‌هاي اپيدميولوژي در آزمايشگاههاي مراكز بهداشتي برآيند.

د) در تعالي بهداشت و حفظ سلامتي و رضايتمندي بيمار كوشا بوده و به اولويت‌ها و فوريت‌هاي درماني توجه خاص داشته باشند.

هـ) بتوانند بعنوان همكار و بازوي كارآمد در انجام آزمايشات طرح‌هاي تحقيقاتي به محققين كشور در حيطه‌هاي بهداشتي و درماني كمك كنند.

7 و 8- نقش و وظايف حرفه‌اي دانش آموختگان:

وظايف دانش آموختگان، اين دوره شامل نقش‌هاي: تشخيصي، مراقبتي، ارتباطي و آموزشي و پژوهشي مي‌باشد كه تحت نظر كارشناسان ارشد و متخصصين مربوطه انجام مي‌شود.

1- خواندن نام كامل و كوتاه آزمايشات روتين و اختصاصي تشخيصي

2- انجام روشهاي مختلف آزمايشات روتين و اختصاصي درخواستي

3- انجام طرق صحيح انواع نمونه‌گيري‌ها از جمله ضايعات عفوني و رعايت شرايط لازم

4- رعايت نمودن زمان صحيح انجام هر آزمايش و شرايط نگهداري و ذخيره نمونه ها

5- گزارش هر آزمايش و كنترل فرم هاي تايپ شده

6- انجام آزمايشات اورژانس و گزارش سريع آنها به مسئول فني

7- بررسي و كنترل نتايج بدست آمده براي حصول اطمينان و تطبيق با سير نتايج آزمايشات هر بيمار

8- اعمال روشهاي كنترل كيفي و ثبت نتايج در دفاتر مخصوص و رسم نمودارها

9- كنترل شرايط بيمار از نظر آمادگي‌هاي قبل از نمونه‌گيري (شامل ناشتا بودن و غيره)

10- مراقبت از بيمار در حين نمونه‌گيري و پس از آن

11- رعايت كليه اصول اخلاقي و بهداشتي در حين نمونه‌گيري

12- كنترل و بازديد مداوم از كليه وسايل آزمايشگاهي و حصول اطمينان از كاركرد صحيح آنها

13- بازديد از وسايل و تجهيزات آزمايشگاهي در حين آزمايش و بعد از آزمايش كه آيا استفاده، شستشو و تميز نمودن آنها طبق دستورالعمل‌هاي موجود توسط فرد مسئول انجام شده يا خير.

14- مراقبت از خود و كاركنان زير نظر درمورد رعايت اصول ايمني بخصوص درموقع كار با موادشيميائي، آتش زا و عوامل عفوني

15- ارتباط با بيمار و همراهان

16- ارتباط با كاركنان فني و غيرفني از جمله كاركنان دفتري، خون‌گيرها، كاردان‌ها و كارشناسان ارشد، متخصصين علوم آزمايشگاهي و آسيب شناسي

17- ارتباط با بخشهاي مختلف بيمارستان و يا مراكز بهداشتي درماني شامل: كاركنان درماني، اداري و خدماتي

18- آموزش به بيمار درمورد رعايت شرايط و اصول اوليه لازم براي تهيه نمونه هر آزمايش و نحوه جمع‌آوري مايعات بدن

19- آموزش لوله‌شور و نظافتچي در مورد شستشو لوازم آزمايشگاهي و رعايت اصول بهداشتي در نظافت آزمايشگاه، جمع آوري زباله ها و غيره

20- راهنمائي و رفع اشكال كاردان‌ها

9- استراتژي هاي اجراي برنامه:

برنامه آموزشي مقطع كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي طوري تدوين شده است كه داراي استراتژي‌هاي زير باشد:

- تلفيق آموزش‌هاي نظري با كار عملي و عرصه واقعي است.

- از اصول و فنون جديد روش تدريس و يادگيري در حيطه‌هاي نظري، عملي و كارآموزي در عرصه استفاده شده است.

- دانش آموختگان علاوه بر راهنمائي و رفع اشكال كاردان‌ها از توانائي خودآموزي و يادگيري مستمر بهره مند بوده و قدرت تطبيق خود با تكنولوژي جديد را دارند (خودآموزي و يادگيري مستمر).

10- شرايط و نحوه پذيرش دانشجو

پذيرش دانشجو براي مقطع كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي، از طريق آزمون كارداني به كارشناسي ناپيوسته انجام مي‌گيرد.

مدارك مورد پذيرش:

- كارداني علوم آزمايشگاهي

مواد امتحاني و ضرايب:

نام درس	ضرايب
بيوشيمي	3
ايمونولوژي و سرولوژي	2
خون شناسي و انتقال خون	2
انگل شناسي و قارچ شناسي	2
باكتري شناسي و ويروس شناسي	2

نام درس	ضرايب
معارف اسلامي	1
ادبيات فارسي	1
زبان خارجه	1

11- رشته هاي مشابه در داخل كشور: ندارد.

12- رشته‌هاي مشابه در خارج از كشور:

در فاصله دو بازنگري رشته مشابه جديد در خارج از كشور تشكيل نشده ولي در برخي از كشورها دوره‌هاي آموزشي كارشناسي و يا تكنولوژيست تك رشته‌اي مانند ميكروبيولوژي، شيمي باليني، سيتولوژي، و.... آموزش داده مي‌شوند.

13- شرايط موردنياز براي راه اندازي رشته:

طبق مصوبات شوراي نظارت، ارزشيابي و گسترش دانشگاههاي علوم پزشكي

14- ساير موارد (مانند بورسيه شدن دانشجويان):

همه امكانات آموزشي در دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي در داخل كشور وجود دارد و نيازي به بورسيه كردن دانشجو در اين مقطع احساس نمي‌شود.

فصل دوم

جدول دروس

نام دوره:

كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

طول دوره و ساختار آن:

متوسط طول دوره 2 سال مي باشد و نظام آموزشي آن مطابق آئين نامه آموزشي دوره كارداني، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي پيوسته مصوب شورايعالي برنامه ريزي علوم پزشكي است. دروس بصورت مستقل نظري و عملي با نمرات جداگانه و يا پيوسته نظري – عملي با يك نمره و كارآموزي در عرصه در بيمارستانهاي آموزشي وابسته به دانشگاه مربوطه در آخرين نيمسال ارائه مي گردد.

دروس عملي همزمان با دروس نظري مربوطه ارائه مي گردند و دانشجو مجاز به گذراندن دروس عملي قبل از دروس نظري مربوطه نمي باشد. ضمناً دروس پيش نياز براي اين دوره به لحاظ آشنايي دانشجويان با همه دروس در دوره تحصيلي قبل تعيين نشده و لذا ترتيب ارائه دروس با دانشكده ها مي باشد.

نام درس و تعداد واحدهاي درسي:

كمبود يا جبراني*:                      2

دروس عمومي:                           9

دروس پايه:                                8

دروس اختصاصي:                      36

كارآموزي در عرصه:                  12

جمع:                                        65

* گذراندن درس جمعيت و تنظيم خانواده بعنوان كمبود يا جبراني براي دانشجوياني كه در دوره كارداني اين درس را نگذرانده اند، اضافه بر 65 واحد اجباري است.

الف – جدول دروس عمومي كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

رديف	نام درس	تعداد واحد	ساعات دروس			پيشنياز
			نظري	عملي	جمع
01	يكي از دروس مباني نظري اسلام*	2	34	-	34	-
02	يكي از دروس انقلاب اسلامي*	2	34	-	34	-
03	يكي از دروس تاريخ و تمدن اسلامي*	2	34	-	34	-
04	يكي از دروس تاريخ و تمدن اسلامي*	2	34	-	34	-
05	تربيت بدني (2)	1	-	34	34	-
	جمعيت و تنظيم خانواده**	2	-	-	-	-
جمع		11	136	34	170

گرايش	كد درس	عنوان درس	تعداد واحد	ساعت تدريس			پيشنياز
				نظري	عملي	جمع
1 – مباني نظري اسلام	011 012 013 014	انديشه اسلامي 1 (مبدا و معاد) انديشه اسلامي 2 (نبوت و امامت) انسان در اسلام حقوق اجتماعي و سياسي در اسلام	2 2 2 2	34 34 34 34		34 34 34 34
2 – اخلاق اسلامي	021 022 023 024	فلسفه اخلاق (با تكيه بر مباحث تربيتي) اخلاق اسلامي (مباني و مفاهيم) آيين زندگي (اخلاق كاربردي) عرفان عملي اسلام	2 2 2 2	34 34 34 34		34 34 34 34
3 – انقلاب اسلامي	031 032 033	انقلاب اسلامي ايران آشنايي با قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران انديشه سياسي امام خميني (ره)	2 2 2	34 34 34		34 34 34
4 – تاريخ و تمدن اسلامي	041 042 043	تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامي تاريخ تحليلي صدر اسلام تاريخ امامت	2 2 2	34 34 34		34 34 34
5- آشنايي با منابع اسلامي	051 052	تفسير موضوعي قرآن تفسير موضوعي نهج البلاغه	2 2	34 34		34 34

ب) دروس پايه دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
06	فيزيك حياتي	2	34	-	34	-
07	بهداشت عمومي و اپيدميولوژي	2	34	-	34	-
08	زيست شناسي مولكولي سلول	2	34	-	34	-
09	آمار حياتي	2	34	-	34	-
جمع		8	136	-	136

ج) دروس اختصاصي دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
10	بيوشيمي پزشكي 2	2	34	-	34	-
11	آزمايشگاه بيوشيمي پزشكي 2	2	-	68	68	-
12	باكتري شناسي پزشكي 2	2	34	-	34	-
13	آزمايشگاه باكتري شناسي پزشكي 2	2	-	68	68	-
14	انگل شناسي و حشره شناسي پزشكي 2	1	-	34	34	-
15	آزمايشگاه انگل شناسي و حشره شناسي پزشكي 2	1	-	34	34	-
16	قارچ شناسي پزشكي 2	1	17	-	17	-
17	آزمايشگاه قارچ شناسي پزشكي 2	1	-	34	34	-
18	ايمونولوژي 2	2	34	-	34	-
19	آزمايشگاه ايمونولوژي 2	1	-	34	34	-
20	ويروس شناسي پزشكي	1	17	-	17	-
21	آزمايشگاه ويروس شناسي پزشكي	5/0	-	17	17	-
22	خونشناسي 2	3	51	-	51	-
23	آزمايشگاه خونشناسي 2	5/1	-	51	51	-
24	انتقال خون 2	1	17	-	17	-
25	آزمايشگاه انتقال خون 2	1	-	34	34	-
26	هورمون شناسي	1	17	-	17	-
27	آزمايشگاه هورمون شناسي	1	-	34	34	-
28	فارماكولوژي و سم شناسي	1	17	-	17	-
29	آزمايشگاه فارماكولوژي و سم شناسي	1	-	34	34	-
30	متون انگليسي پزشكي	2	34	-	34	-
31	ژنتيك پزشكي	1	17	-	17	-
32	اصول فني و نگهداري تجهيزات آزمايشگاهي	1	17	-	17	-
33	اصول مديريت و قوانين آزمايشگاه	1	17	-	17	-
34	روشهاي كنترل كيفي در آزمايشگاه هاي باليني	1	17	-	17	-
35	تكنيك هاي آسيب شناسي	1	-	34	34	-
36	سمينار	1	17	-	17	-
جمع		36	391	442	843

د) كارآموزي در عرصه 2 مخصوص دوره كارشناسي ناپيوسته علوم آزمايشگاهي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	زمان كارآموزي	ساعت
					37	كارآموزي در عرصه 2	12	آخرين نيمسال	612
جمع		12

**  درصورتي كه دانشجو در دوره كارداني درس جمعيت و تنظيم خانواده را نگذرانده باشد ملزم به اخذ 2 واحد اين درس در دوره كارشناسي ناپيوسته اضافه بر سقف واحدهاي دوره مي باشد.