برنامه درسي دوره كارشناسي ارشد گفتار درماني

فصل اول

مشخصات كلي برنامه دوره كارشناسي ارشد

رشته گفتار درماني

نام و تعريف رشته: كارشناسي ارشد ناپيوسته گفتار درماني

? speech therapy (M.Sc)

كارشناسي ارشد ناپيوستة گفتار درماني يكي از شاخه‌هاي علوم پزشكي و نخستين مقطع پس از دورة كارشناسي است. در طي اين دوره، دانشجويان اندازه گيري دقيق اجزاي مختلف گفتار و زبان را مي‌آموزند، جنبه‌هاي پيچيده و دشوار اختلالات آن رامورد بررسي قرار مي‌دهند و با روشهاي شناسايي و بهبود بخشيدن به آنها در كودكان و بزرگان مي‌شوند. دانش آموختگان اين دوره علاوه بر بدست آوردن مهارتهاي علمي و عملي اختلاف رشته، روش‌هاي پژوهش را فرا مي‌گيرند و با شركت در انجام پروژه‌هاي پژوهشي جنبه‌هاي هنجار و ناهنجار را در گفتار و زبان طبيعي و مرضي كشف مي‌كنند و به پيشببرد مرزها گسترش روحيه علمي و افزايش سطح سلامت جامعه كمك مي‌نمايند. در اين رشته براي اختلالات و چاره‌انديشي براي بهبود آنها از روشهاي غير تهاجمي استفاده مي‌شود.

2- تاريخچه رشته:

در ايران، مقطع كارشناسي ارشد رشته گفتار درماني از سال 1371 در دانشكده علوم دانشگاه علوم پزشكي ايران و دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي آغاز به كار كرد. همه ساله در نيمسال اول تحصيلي، دانشجو پذيرفته شده است. از سال 1379 دانشكده توانبخشي دانشگاه علوم پزشكي تهران نيز اقدام به پذيرش دانشجو در اين مقطع نموده است. اكنون كارشناسي ارشد اين رشته در دانشگاههاي علوم پزشكي ايران، تهران، و دانشگاه علوم بهداشتي توانبخشي داير است و آخرين بازنگري دروس اين مقطع در سال 1374 انجام شده است.

3- رسالت رشته:

باتوجه به وجود تفاوت اساسي در اجزاء و ساختار گفتار و زبان در زبانهاي مختلف و نظر به شاخصها و معيارهاي طبيعي اين مهارت در جنبه‌هاي طبيعي و مرضي، متناسب باويژگي طبيعي گويندگان هر زباني تعيين مي‌شود، ضرورت داير بودن اين دوره براي دستيابي به خودكفايي روشن است. دانشجويان اين رشته با مطالعه متون علمي و فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي در جنبه‌هاي نظري، عملي و باليني، درباره مشكلات، ويژگي‌ها و اختلالات گفتار و زبان، آگاهي و مهارت لازم را بدست مي‌آورند و با تكيه بر دانش و توانايي اختصاصي اين رشته براي كشف معيارهاي طبيعي گفتار و زبان و ويژگيهاي بومي اختلالات گفتار و زبان به انجام پژوهش در جنبه‌هاي هنجار و ناهنجار مي‌پردازند، و متناسب با اصول علمي و باليني مربوطه، اطلاعات بدست آمده از پژوهشها را براي شناخت و بهبود بخشيدن به اختلالات، در چارچوب شيوه‌هاي آموزشي و غيرتهاجمي گفتار درماني مورد استفاده قرار مي‌دهند.

4- ارزشها و باورها (فلسفه برنامه):

گفتار و زبان متأثر از عوامل مختلفي چون عوامل زيستي، محيطي، عصبي، روانشناختي، زبانشناختي و تعليم و تربيت مي‌باشد. در برخي موارد، جنبه‌هاي مختلف هريك از انواع اختلالات گفتار و زبان تحت تأثير اين عوامل به مشكلاتي بسيار پيچيده و مقاوم تبديل مي‌شوند كه شناسايي و بهبود بخشيدن به آنها به دانش و آگاهي بيشتري نيازمند است.

دستيابي به آگاهي و دانش كافي مستلزم پژوهش در ابعاد مختلف گفتار و زبان است كه خود نيازمند تلفيق دانش و مهارتهاي پژوهشي با آگاهي‌ها و توانائي‌هاي خاص اين رشته است كه با رويكردهاي آموزشي و پژوهشي جامعه‌نگر و توجه به آحاد جامعه و ويژگيهاي قومي و فرهنگي كشور حاصل خواهد شد. اين فرآيند متمركز بر اختلالات مزمن و مقاوم گفتار و زبان بوده و مبتني بر حل مشكل (Problem Solving) و خودآموزي (Self study) و يادگيري مستمر (Life long learning) مي‌باشد.

5- چشم انداز رشته:

سطح علمي اين رشته در ايران به نحوي افزايش خواهد يافت كه در عرصه‌هاي جهاني با ساير كشورها به رقابت علمي بپردازيم، و در ساية به كارگيري نتايج پژوهشها، بسامد اختلالات گفتار و زبان نيز در جامعه كاهش پيدا كند و بر سلامت جامعه از اين نظر افزوده شود.

6- نقش هاي دانش آموختگان:

نقش هاي دانش آموختگان در اين برنامه آموزشي عبارتند از: شناخت اختلالات گفتار و زبان، درمان اختلالات گفتار و زبان، پژوهش در گفتار و زبان.

7- وظايف حرفه‌اي دانش آموختگان:

الف – وظايف مربوط به نقش شناخت اختلالات گفتار و زبان

- ارزيابي مددجو و تعيين علائم و نشانه‌هاي اختلال گفتار و زبان

- شناسايي عوامل جسمي و محيطي مؤثر بر اختلال گفتار و زبان

- تعيين نوع و شدت اختلال گفتار و زبان و پيش آگهي آن

ب – وظايف مربوط به نقش درمان گفتار و زبان:

- طرح ريزي برنامه بهبود بخشيدن به اختلالات گفتار و زبان

- اجراي روشهاي گفتار درماني

- همكاري و تبادل نظر با ساير متخصصين در درمان گفتار و زبان

ج – وظايف مربوط به نقش پژوهشي در گفتار و زبان:

- پژوهش، كشف و اندازه گيري هنجارهاي گفتار و زبان در جامعه

- تهيه و تدوين شاخصها و روشهاي اندازه گيري و ارزيابي مهارتهاي گفتار و زبان

- شناسايي مشكلات جامعه در مورد گفتار و زبان

- تدوين طرح پژوهشي براي بررسي و دستيابي به راه حل مشكلات گفتار و زبان در جامعه

- اجراي طرح پژوهشي و ارائة نتايج و دستاوردها

8- اهداف كلي:

هدف از اين برنامه، تربيت نيروهاي كارآمدي است كه بتوانند:

1- در زمينه‌هاي مختلف هنجارها و ناهنجاريهاي زبان (Language) و گفتار (Speech)، متناسب با ويژگي‌هاي بومي و فرهنگي، به پژوهش بپردازند.

2- اختلالات مزمن و مقام گفتار و زبان را تميز دهند و شيوه‌هاي گفتار درماني را براي بهبود بخشيدن آنها مورد استفاده قرار دهند.

9- استراتژي كلي آموزشي:

برنامه آموزشي اين دوره كارشناسي ارشد با استفاده از استراتژي‌هاي زير انجام خواهد شد:

الف: آموزش مبتني بر تلفيقي از استاد محوري و دانشجو محوري است.

ب: آموزش مبتني بر حل مسئله (Problem solving)

ج: آموزش مبتني بر نيازهاي جامعه

د: خودآموزي (Self Study)

ه: آموزش مبتني بر نيازهاي مراجع

و: آموزش روشهاي شناسايي و بهبود بخشيدن به اختلالات مقاوم و مزمن گفتار و زبان بر پاية بر شواهد

ز: مطالعة موردي

ح: پژوهش درمورد هنجارها و ناهنجاريهاي گفتار و زبان

10- شرايط و نحوة پذيرش دانشجو:

دارندگان مدرك كارشناسي اين رشته مي‌توانند در اين دوره به ادامه تحصيل بپردازند.

مواد امتحاني و ضرايب آنها:

- اختلالات اكتسابي زبان                                                2

- اختلالات زبان در دورة رشد                                         2

- اختلالات واج شناختي و آواشناختي                              2

- اختلالات صوت                                                          2

- اختلالات رواني گفتار                                      2

11- رشته‌هاي مشابه در داخل كشور:

در داخل كشور مشابه اين رشته وجود ندارد.

12- رشته‌هاي مشابه در خارج از كشور:

رشته‌هاي مشابه اين رشته كه در دانشگاههاي كشورهاي ديگر تدريس مي‌شوند عبارتند از:

الف: اختلالات ارتباطي (Communication Disorders) در آمريكا، انگليس، استراليا و كانادا.

ب: آسيب شناسي گفتار و شنوايي شناسي (Speech pathology and Audiology) در آمريكا، استراليا و كانادا.

ج: اختلالات گفتار، زبان و شنوايي (Speech Language and Hearing Disorders) در آمريكا، استراليا و كانادا.

د: آسيب شناسي گفتار و زبان (Speech and Language pathology) در آمريكا، استراليا، كانادا.

13- شرايط موردنياز براي راه اندازي رشته:

طبق شرايط و ضوابط شوراي نظارت، ارزشيابي، و گسترش دانشگاههاي علوم پزشكي كشور مي‌باشد.

14- شرايط ديگر مانند بورسيه: ندارد.

فصل دوم

مشخصات دوره برنامه كارشناسي ارشد

رشته گفتار درماني

1- طول دوره و ساختار آن:

طول تحصيلي در اين دوره براساس آيين‌نامة كارشناسي ارشد ناپيوسته مصوب شوراي عالي برنامه ريزي مي‌باشد.

2- نام دروس و تعداد واحدهاي درسي:

دروس اين دوره شامل درسهاي پايه، اختصاصي اجباري، اختصاصي اختياري و پايان‌نامه به شرح زير است:

دروس پايه                                 12                    واحد

دروس اختصاصي اجباري           12                   واحد

دروس اختصاصي اختياري           4                      واحد

پايان نامه                                   4                      واحد

جمع                                         32                    واحد

الف) جدول دروس كمبود يا جبراني دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته گفتار درماني

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
01	سيستمهاي اطلاع رساني پزشكي	1	9	17	26	ندارد
جمع		1	9	17	26

* گذراندن اين درس به عنوان كمبود يا جبراني اضافه بر سقف واحدهاي دوره براي همه دانشجويان ضروري است.

ب) جدول دروس پايه دوره كارشناسي ارشد رشته گفتار درماني:

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
02	آزمايشگاه گفتار و زبان	2	-	68	68	ندارد
03	آمار و روش پژوهش پيشرفته	3	34	34	68	ندارد
04	اندازه گيري، ارزشيابي و آزمون سازي	3	17	68	85	ندارد
05	عصب – روان شناسي زبان	2	34	-	34	ندارد
06	زبان شناسي و آواشناسي باليني	2	17	34	51	02
	جمع	12	102	204	306	-

جدول دروس اختصاصي اجباري (core) دوره كارشناسي ارشد رشته گفتار درماني

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
07	اختلالات واج شناختي و آواشناختي	2	17	34	51	ندارد
08	اختلالات رواني گفتار	2	17	34	51	ندارد
09	اختلالات صوت	2	17	34	51	02
10	اختلالات اكتسابي زبان	2	17	34	51	ندارد
11	اختلالات زبان در دوران رشد	2	17	34	51	ندارد
12	روند طبيعي پردازش گفتار و زبان	2	34	-	34	ندارد
	جمع	12	119	170	289	-

د – جدول دروس اختصاصي اختياري (non core) دوره كارشناسي ارشد رشته گفتار درماني:

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت
			نظري	عملي	جمع
13	زبان تخصصي	2	17	34	51
14	پژوهش موردي	2	-	68	68
15	نگارش متون علمي و پژوهشي	2	17	34	51
16	حركت شناسي و بيومكانيك اندامهاي گويايي	2	34	-	34
17	شيوه هاي تربيت گفتار و صدا	2	17	34	51
	جمع	10	85	170	255

هيچ يك از دروس اختياري پيش نياز ندارد و هر دانشجو ملزم به گذراندن 4 واحد از دروس اختياري فوق خواهد بود.