برنامه درسي دوره كارشناسي ارشد ژنتيك انساني

توجه: اين برنامه ها براي اولين بار توسط دانشگاه علوم پزشكي تهران با فرمت HTML تهيه و بر روي اينترنت قرار داده شده است. هرگونه استفاده تجاري يا قراردادن صفحات بر روي سايت هاي ديگر، بدون اجازه كتبي از معاونت آموزشي دانشگاه علوم پزشكي تهران ممنوع است.

فصل اول

مشخصات كلي برنامه آموزشي دوره

كارشناسي ارشد ناپيوسته

رشته ژنتيك انساني

1- تعريف رشته:

كارشناسي ارشد ژنتيك انساني (MS) Human Genetics

رشته ژنتيك انساني شاخه‌اي از علوم – زيستي پزشكي است كه از جمله به بررسي ساختار سلولها از نظر كروموزومي و ژني مي‌پردازد و مي‌توان طي آن به مباحث مهمي مانند مهندسي ژنتيك – ژنتيك ايمني – ژنتيك جمعيت – ژنتيك سرطان – ژنتيك رفتاري – ژنتيك بيوشيميايي پرداخت. دانش آموختگان اين رشته قادر خواهند بود با همكاري در طرح‌هاي پژوهشي مشتمل بر آناليز ژنتيكي سلولهاي انساني به نواقص و بيماريهاي ژني و كروموزومي بيماران پي ببرند.

كارشناسي ارشد ژنتيك انساني نيز به دوره‌اي اطلاق مي‌شود كه تحصيلات بالاتر از كارشناسي را در بر مي‌گيرد و اولين مقطع تحصيلي پس از كارشناسي مي‌باشد. اين رشته كه مجموعه‌اي از دروس و پژوهش هماهنگ، منسجم و وابسته به هم مي‌باشد به تربيت افرادي لايق، متعهد و كاردان مي‌پردازد كه بتوانند بر مباني علم ژنتيك انساني و پزشكي و متون علمي موجود احاطه يافته و در اثر آشنايي با بسياري از روشهاي پيشرفته پژوهش در زمينة ژنتيك انساني و به دست آوردن كارآيي؛ لياقت و مهارت علمي و عملي لازم را به گونه‌اي كسب كنند كه به خوبي بتوانند به تعليم و در ابعادي به پژوهش در اين رشته پرداخته و از مقاله‌هاي علمي و پژوهش‌هاي علوم ژنتيك انساني و علوم وابسته در جهت پيشبرد مرزهاي دانش و كمك به ايجاد روح علمي در جامعه استفاده كنند.

2- تاريخچه رشته و پيشرفت هاي جديد:

اهميت و جايگاه رشته‌هاي مختلف زيست شناسي اعم از بنيادي و كاربردي و به ويژه ژنتيك در جهان امروز هرگز بر صاحبنظران پوشيده نيست. حجم عظيم سرمايه‌گذاريهاي مادي و انساني در كشورهاي جهان، به خصوص كشورهاي پيشرفته علمي و فني در اين ارتباط، به روشني بر اهميت و نقش راهبردي علم وراثت نيز تأكيد دارد. اين سرمايه‌گذاري‌ها، روزانه در حال افزايش است. با عنايت به جايگاه و نقش تعيين كننده‌اي كه ژنتيك به ويژه انساني و پزشكي در عموم شئونات زندگي مردم دارد، نيز براساس نيازهاي مبرم و كمبودهاي چشمگير؛ توسعه و روزآمد كردن دوره كارشناسي ارشد ژنتيك انساني از قدمهاي بسيار مثبتي است كه اميد مي‌رود با حمايت همه جانبه مسئولان امر، در ميدان عمل به نتايج قابل توجهي بيانجامد.

رشتة ژنتيك انساني به دليل اهميت راهبردي آن، بويژه در دهه‌هاي اخير از رشدي حيرت‌انگيز برخوردار شده است. اين مهم، به خصوص با نزديك شدن پويا رو به رشد علوم پايه انساني، پزشكي و باليني، اهميت مضاعف يافته است، بنابراين توسعه و گسترش آن در بسياري از دانشگاههاي معتبر علوم پزشكي جهان، در دهه‌هاي اخير چشمگير بوده است. از اين رو توجه به اين ضرورت آشكار در كشور ما نيز و البته توسط دانشگاهيان مربوطه اگرچه با تأخير، اما و بويژه در دهة اخير، معقول و منطقي بوده است.

هرچند كه توفيق همه جانبه آن همچنان در گرو حمايت علمي و در خور مسئولان محترم مربوط است.

شايان تأكيد است كه پيشرفت‌هاي خيره كننده و روزافزون در عرصه‌هاي مختلف نظري، علمي، آموزشي، پژوهشي، فناوري و اثرات قابل توجهي كه در حوزه‌هاي فرهنگي و اجتماعي نيز بر جاي گذاشته است، در كنار تحولات و تغييرات وسيعي كه به طور فزاينده در عرصه شيوه‌هاي ارايه خدمات ژنتيك انساني و پزشكي در جهان صورت گرفته و مي‌گيرد ضرورت بازنگري همه جانبه برنامة ژنتيك انساني را بيش از پيش مورد تأكيد قرار داده است. تحولات چشمگير در پزشكي مولكولي و نقش بي‌بديل روشها و فنون ژنتيك مولكولي، مهندسي ژنتيك و بيوتكنولوژي مولكولي در ژنتيك انساني و پزشكي كه رشدي دم افزون دارد، لزوم بازنگري برنامه را دو چندان كرده است. تأسيس اين رشته در كشور سابقه‌اي بيش از ده سال دارد كه برنامه حاضر، نخستين بازنگري همه جانبه برنامه اوليه محسوب مي‌شود.

3- ارزشها و باورها (فلسفه برنامه):

بدون ترديد تحولات پر شتاب علمي و فني رو به رشد در تمام زمينه‌ها، به ويژه در ژنتيك انساني، فرصت‌ها، اميدها و چالش‌هايي را ايجاد كرده است. آنچه بديهي است مطلوبيت هر برنامه در گرو اعتناء كامل و همه جانبه به سير تحولات و بهره گيري از فضايل انساني، خلاقيت و نوآوري و نگاه خلاق به شرايط پيچيده علمي و فني بر پايه دانش محوري و دانايي در جهت بهبود كيفيت زندگي انسان است. در عرصة ژنتيك انساني نيز، امروز ما بيش از هر زماني نيازمند بهره‌مندي از خلاقيت، منابع ارزشمند علمي و پژوهشي، ابتكارات و نوآوري‌هاي انسان هاي فعال، ارزشي و دانا هستيم.

تأكيد بر مباني اخلاق حرفه‌اي، تفكر علمي، رشد و تعالي دانشجويان و كرامت انساني؛ تلاش جهت ايجاد و تقويت تفكر خلاق، اخلاق علمي و دانش افزايي پويا؛ كوشش به منظور گسترش افق هاي فكري، علمي دانشجويان و بسترسازي اوليه براي اراية ايده‌هاي نو (نوآوري)؛ از جمله نكات مهم ارزشي اين برنامه به حساب مي‌آيد به علاوه تلاش در جهت آموزش نقش پژوهش عالمانه به عنوان مبناي تصميم‌گيري‌ها و اقدامات فردي و اجتماعي و درك درست اولويت‌هاي جامعه در زمينة ژنتيك انساني؛ و كوشش در راستاي درك صحيح اولويت‌هاي آموزشي و پژوهشي ژنتيك انساني موردنياز كشور از سوي دانشجويان، نيز از ديگر نكات مورد تأكيد اين برنامه مي‌باشد. ارزيابي‌هاي مستمر و اصولي و تشويق همه جانبه دانشجويان و دامن زدن به مشاركت واقعي و رقابت سازنده و پويا؛ و تدريس مفيد و مؤثر براساس برنامة آموزشي متحول شده و از جمله با تشويق به استفاده از همة تخصص‌ها در يك كار گروهي منسجم و هماهنگ نيز از نكات تكميلي مورد تأكيد برنامه حاضر به شمار مي‌آيد.

4- رسالت برنامة آموزشي در تربيت نيروي انساني:

تقويت مباني آموزشي و پژوهشي در ژنتيك انساني و پزشكي؛ و برداشتن گام‌هاي اوليه به منظور جهت دهي آموزش و پژوهش ژنتيك انساني و پزشكي سلولي و مولكولي با قلمروهاي داراي اولويت بالا در علوم باليني پزشكي از جمله رسالت‌هاي اين برنامه است.

نيز تلاش بنيادي جهت انجام پژوهش‌هاي بين رشته‌اي و تقويت ارتباط به ويژه در زمينه‌هاي سلولي و مولكولي با محوريت ژنتيك انساني و پزشكي در علوم پايه و باليني پزشكي؛ بسط و تقويت اهميت راهبردي ژنتيك انساني و پزشكي در دانشگاههاي علوم پزشكي كشور؛ و كمك به اشتغال زايي مولد در مسير نيازهاي مبرم جامعه به دانش آموختگان ژنتيك انساني و پزشكي به ويژه تربيت نيروي انساني براي آموزش و پژوهش به خصوص در مؤسسات آموزش عالي شهرستانها؛ كمك به امر برنامه‌ريزي‌هاي مربوطه در مؤسسات و مراكز درماني و بهداشتي و يا مراكز پژوهشي از ديگر رسالت‌هاي اين برنامه آموزشي محسوب مي‌شود. تحقق اصولي اين برنامه و رسالت‌هاي آن به خصوص با عنايت به توسعة كمي دانشگاهها و دانشكده‌هاي علوم پزشكي در كشور و در دو دهة اخير و باتوجه به اينكه دارندگان درجة تخصصي و دكترا در ژنتيك انساني و پزشكي در حدي كه نيازهاي مبرم كشور را تأمين كنند نيستند، از اهميت بالايي برخوردار است.

5- چشم انداز برنامة آموزشي در تربيت نيروي انساني:

برداشتن گام‌هاي اوليه اما اصولي و ضروري و درواقع ايجاد بخشي از زير ساخت‌هاي لازم در راستاي پيشگيري، تشخيص و درمان اساسي بيماريهاي ژنتيكي از مهمترين چشم انداز اين برنامه آموزشي به حساب مي‌آيد. درواقع، انتظار آن است كه دانش آموختگان اين رشته به نحو شايسته بتوانند، به توانايي‌ها و كارآمدي‌هايي كه در بخش‌هاي پيشين (بويژه در تعريف و رسالت رشته) و نيز اهداف كلي كه در ادامه آمده است؛ در عرصه عمل نايل آيند.

6- اهداف كلي رشته:

اهداف كلي آموزشي و پژوهشي اين برنامه آن است كه دانشجو در پايان اين دوره بتواند قابليت‌هايي مشتمل بر موارد زير را كسب نمايد:

با كسب آموزش اصولي بتواند براي بحث‌هاي علمي و پژوهشي مربوط به رشته و نياز جامعه، آماده شود.

همچنين مهارت‌هاي اوليه جهت شركت در بحث‌هاي گروهي، كارگاههاي علمي، سمينارها و كنفرانسهاي علمي – آموزشي و پژوهشي را كسب نمايد. به علاوه، با آموزش مهارت‌هاي اوليه و مبنايي جهت كار در آزمايشگاههاي پژوهشي ژنتيك انساني و پزشكي، توانايي لازم را بدست آورد. و با آموزش مهارت نسبي در چگونگي روند و مراحل انتخاب پايان نامه، نگارش پايان نامه، تهيه اصولي مقاله علمي پژوهشي و سخنراني علمي بتوانند قابليت‌هاي اوليه يك پژوهشگر خلاق را احراز نمايد. و اين توانايي‌ها به نوبه خود بتواند موجبات رشد شخصي و فردي و كسب نسبي شايستگي حرفه‌اي و اجتماعي دانش آموخته را فراهم آورد. آشنا شدن با اصول اوليه كار در آزمايشگاه هاي ژنتيك انساني و پزشكي، و كسب آمادگي اوليه براي پردازش عالمانه ايده‌هاي جديد براي پژوهشي‌هاي آينده از اهداف كلي تكميلي اين رشته به حساب مي‌آيد.

7- نقش دانش آموختگان در برنامة آموزشي:

دانش آموختگان اين رشته داراي نقش‌هاي آموزشي، پژوهشي و خدماتي خواهند بود.

8- وظايف حرفه‌اي دانش آموختگان:

- آموزش دروس ژنتيك در مقطع كارداني

- آموزش عملي دروس ژنتيك مقاطع مختلف

- مشاركت فعال در اجراي پژوهشهاي ژنتيك انساني و پزشكي پايه‌اي و كاربردي

- همكاري با متخصصان صاحب صلاحيت در زمينه پيشگيري، تشخيص و درمان بيماري‌هاي ژنتيكي

9- استراتژي‌هاي اجرايي برنامه آموزشي:

استراتژي اجرايي برنامه آموزشي تلفيقي از دو استراتژي استادمحور و دانشجو محور و البته با گرايش هدفدار به سمت مشاركت بيشتر دانشجوي در امر ياددهي و يادگيري، استوار است. در اين ارتباط موارد زير مورد تأكيد قرار مي‌گيرد:

الف) تدريس اصولي درس ها با عنايت به دستاوردهاي روز (براي كسب مهارت هاي موردنياز جامعه)، در راستاي سياست استفاده بهينه از تخصص و توان علمي تمام اعضاي هيأت علمي و در يك كار گروهي توام با رقابت سازنده.

ب) تشكيل جلسات و كلاسهاي پويا با مشاركت فعال اساتيد و دانشجويان و از جمله براي مرور مباحث كتابهاي تخصصي روز و نشريات معتبر علمي و پژوهشي.

ج) برگزاري سمينارهاي دانشجويي علمي و پژوهشي با مشاركت و نظارت فعال اعضاي هيأت علمي و دانشجويان.

د) شركت فعال دانشجويان و اساتيد در برنامه‌هاي هفتگي ژورنال كلاب (علمي – پژوهشي) برگزار شده توسط گروه آموزشي مجري دوره.

هـ) تشكيل بحث گروهي، منظم و مستمر هفتگي درمورد نتايج نسبي به دست آمده از كارهاي پژوهشي اعضاي هيات علمي و دانشجويان و گزارش پيشرفت كار و نقد مسئولانه و عالمانه يافته‌هاي پژوهشي.

10- شرايط و نحوة پذيرش دانشجو:

الف) كليه ضوابط ورود به رشته و پذيرش دانشجو براساس آئين نامه آموزشي كارشناسي ارشد مصوب شوراي عالي برنامه ريزي و برابر آخرين اطلاعات مندرج در راهنماي آزمون ورودي كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته‌هاي گروه پزشكي، مي‌باشد.

ب) كساني مي‌توانند در آزمون اين دوره شركت كنند كه داراي مدرك كارشناسي در يكي از رشته‌هاي زيست شناسي (كليه گرايشها) – ژنتيك – بيوشيمي – ايمني شناسي – ميكروب شناسي – تغذيه – علوم آزمايشگاهي مامايي و يا دكتراي حرفه‌اي پزشكي، دندانپزشكي، دامپزشكي و داروسازي و يا دكتراي حرفه‌اي علوم آزمايشگاهي از يكي از دانشگاههاي معتبر داخل يا خارج از كشور باشند.

ج) مواد امتحاني آزمون و ضرايب آنها:

نام درس:                                                        ضريب مربوطه

ژنتيك (انساني و پزشكي، پايه و مولكولي) 7

زيست شناسي سلولي – مولكولي              2

بيوشيمي                                                            1

زبان عمومي                                                       2

11- شرايط لازم جهت راه اندازي رشته:

مطابق ضوابط و شرايط شوراي گسترش و ارزيابي آموزش پزشكي مي‌باشد.

12- رشته هاي مشابه در خارج از كشور:

رشته اي به همين نام در كشورهاي خارجي وجود دارد. همچنين رشته‌هاي مشابه با وسعت به مراتب بيشتر از كشور ما وجود دارد.

13- رشته‌هاي مشابه در داخل كشور:

رشته هايي بسيار نزديك با اين رشته مثل ژنتيك حيواني و ژنتيك مولكولي در برخي از دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي وجود دارد.

14- موارد ديگر مانند بورسيه:

در حال حاضر تلاش مسئولين آموزش عالي كشور بر استقرار و تقويت اين رشته در داخل كشور بعنوان يك سياست پسنديده در روند خود اتكايي قرار دارد.

فصل دوم

مشخصات دوره

برنامه آموزشي كارشناسي ارشد ناپيوسته

رشته ژنتيك انساني

1- طول دوره و ساختار آن:

طول دوره و ساختار آن : مطابق آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته مصوب شوراي عالي برنامه‌ريزي مي‌باشد.

2- نام دروس و تعداد واحدهاي درسي:

نوع درس                                           تعداد واحد

اختصاصي اجباري (core)                      18

اختصاصي اختياري (non core) 6

پايان نامه                                               8

جمع كل                                               32

به مقتضاي وضعيت علمي دانشجويان و فراخور نيازهاي علمي آنها چنانچه دانشجويي تعدادي از واحدهاي درسي لازم و موردنيا شروع دوره را در مقطع قبلي نگذرانده باشد موظف است به تشخيص گروه آموزشي و تأييد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه تمامي يا تعدادي از دروس كمبود يا جبراني جدول الف را بگذراند.

 جدول ب: دروس اختصاصي اجباري (core) كارشناسي ارشد ناپيوسته رشته ژنتيك انساني

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيش نياز
			نظري	عملي	جمع
07	ژنتيك انساني	2	34	-	34	-
08	سيتوژنتيك	2	34	-	34	-
09	مهندسي ژنتيك	2	34	-	34	-
10	ژنتيك ايمني	2	34	-	34	-
11	ژنتيك جمعيت	2	34	-	34	-
12	ژنتيك مولكولي	2	34	-	34	09
13	ژنتيك سرطان	2	34	-	34	09 و 12
14	تازه هاي ژنتيك انساني	2	34	-	34	07و08و11و13
15	سمينار 1و2 (در دو نيمسال تحصيلي)	2	-	-	-
16	پايان نامه	8	-	-	-
جمع		26

*الف) جدول دروس كمبود يا جبراني دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته ژنتيك انساني

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت
			نظري	عملي	جمع
01	اصول رايانه و اينترنت و كاربردهاي آن در علوم زيستي	2	34	-	34
02	ميكروسكوپ الكتروني	2	17	34	51
03	كاربرد راديوزيراتوپ‌ها	2	17	34	51
04	زيست شناسي مولكولي	2	17	34	51
05	اصول اپيدميولوژي	2	34	-	34
06	** سيستم هاي اطلاع رساني پزشكي	1	9	17	26

*

دانشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تأييد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه، تمامي يا تعدادي از دروس كمبود و جبراني (جدول الف) را بگذراند.

**

گذراندن اين درس براي كليه دانشجويان به عنوان درس كمبود يا جبراني الزامي است.

ج) جدول دروس اختصاصي اختياري (non core) دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته ژنتيك انساني

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت
			نظري	عملي	جمع
17	ژنتيك ميكروارگانيسم‌ها	2	34	-	34
18	ژنتيك رفتاري	2	34	-	34
19	ژنتيك بيوشيميايي انسان	2	34	-	34
20	بيوشيمي كروماتين	2	34	-	34
21	كشت سلول و بافت	2	17	34	51
22	ژنتيك سوماتيكي و سيتوپلاسمي	2	34	-	34
23	اخلاق و ايمني زيستي	2	34	-	34
24	روشهاي عملي سيتوژنتيك	1	-	34	34
25	روشهاي عملي ژنتيك مولكولي و مهندسي ژنتيك	1	-	34	34
26	زبان انگليسي تخصصي	2	34	-	34
27	پزشكي مولكولي	1	17	-	17
جمع		21

* دانشجو بايد با هماهنگي گروه آموزشي مجري 60 واحد از دروس اختياري را بگذراند.