برنامه درسي دوره دكتري تخصصي (PhD) ويروس شناسي پزشكي

بسمه تعالي

برنامه آموزشي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) رشته ويروس شناسي پزشكي

فصل اول:

مشخصات كلي برنامه دكتراي تخصصي (Ph.D)

ويروس شناسي پزشكي

1 – نام و تعريف رشته:

دوره دكتري تخصصي ويروس شناسي پزشكي Medical Virology (Ph.D)

رشته ويروس شناسي شاخه اي از علوم پايه پزشكي است كه در آن دانشجويان دكتري تخصصي (Ph.D) طي دوره آموزشي اطلاعات لازم در مورد ويژگيهاي ويروسها، چون ساختمان، ماهيت روش تكثير و بقاي عفونت زايي، اپيدميولوژي، تشخيص و تعيين هويت، كنترل و پيشگيري و درمان و همچنين نقش آنها در بيولوژي سلولي و مولكولي را كسب مي نمايند تا توانايي انجام فعاليتهاي آموزشي، پژوهشي، تشخيصي و خدمات مربوطه را فرا گيرند.

دانش آموختگان اين رشته ويژگيها و مهارتهاي لازم چون معلومات كامل تئوري، مهارتهاي عملي، بلوغ اجتماعي، هوشياري، دقت و سرعت عمل، خونسردي در انجام وظايف حرفه اي اين رشته را دارا بوده بطوريكه مي توانند با استفاده از آخرين اطلاعات و دست آورد هاي علوم پزشكي و تكنولوژي پيشرفته در ايران و جهان در جهت آموزش دانشجويان، تشخيص بيماريها، حفظ و ارتقا سلامت بيماران باتوجه به استانداردهاي موردنظر و براساس آخرين اطلاعات روز در مراكز آموزشي بهداشتي و درماني انجام وظيفه نمايند.

2 – تاريخچه:

پس از كشف ويروسها توسط لوفلر و فراش بعنوان عوامل بيماري زا و كشت و رشد ويروسها در حيوانات علم ويروس شناسي دستخوش پيشرفتهاي مداوم و سريع گرديده، بطوريكه علاوه بر شناسايي ويروسها بعنوان عامل مولد بيماريهاي متعدد و خطرناك در انسان و حيوانات، بسياي از مطالعات ژنتيكي – بيولوژيكي مولكولي و بيوشيمي روي پايه و اساس بررسي ويروسها قرار گرفته، بطوريكه در نيمه دوم قرن بيستم رشته ويروس شناسي معرفي گرديد و آموزش و پژوهش هاي ويروس شناسي در قالب رشته ميكروبيولوژي انجام مي گرفت و دكتراي تخصصي بعنوان Ph.D در ميكروبيولوژي گرايش ويروس شناسي ارائه مي گرديد. در دهه 1990 – 1980 انجمن ويروس شناسي در آمريكا تشكيل گرديد و انستيتو هاي متعدد در چين و ژاپن و كشورهاي اروپايي به تربيت دكتراي Ph.D در ويروس شناسي و ارائه Ph.D در ويروس شناسي اقدام نمودند.

در ايران در نيمه اول دهه 1370 – 1380 شرايط تربيت دانشجويان ويروس شناسي در مقطع Ph.D فراهم گرديد و مجوز اين رشته براي اولين بار توسط وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي صادر گرديد. بطوريكه اكنون در چندين دانشگاه در كشور برنامه آموزش دكتراي تخصصي (Ph.D) ويروس شناسي پزشكي احداث گرديده، با پيشرفتهاي سريع در اين رشته و پيدايش ويروس هاي جديد بيماريزا هر روز اطلاعات و كشفيات جديدي در اين رشته حاصل ميگردد كه برنامه بازنگري آموزشي اين رشته را پس از هر چند سال ايجاب مي نمايد.

3 – ارزشها و باورها (فلسفه برنامه):

باتوجه به مباني الهي و ديني در جامعه ما، ارزشهاي اخلاقي و اعتقادي اجزاء لاينفك آموزش در رشته ويروس شناسي پزشكي مي باشند. فلسفه رشته متكي بر آموزش و كسب مهارتهاي حرفه اي بوده و در همين راستا براي حفظ حقوق بيماران صرف نظر از سن، جنس، رنگ، نژاد، فرهنگ و مذهب آنها ارزش قائل است و با عنايت به كرامت انسانها، به سلامتي جسمي، روحي و اجتماعي بيمار اهميت مي دهد.

دانشجويان و دانش آموختگان اين رشته با تاكيد به عدالت اجتماعي و برابري انسانها، در جهت شناخت و غلبه بر دشواريهاي مبتلا به انسانها از حيث مقابله با ويروسهاي ناشناخته براساس وظايف تعيين شده خدمات مطلوبي را ارائه مي كنند و با طراحي و انجام پژوهشهاي علمي بطور مستقل نقش موثري در توليد علم ايفا مي نمايند.

4 – رسالت برنامه آموزشي در تربيت نيروي انساني:

رسالت رشته دكتري تخصصي (Ph.D) ويروس شناسي پزشكي عبارت است از تربيت دانش آموختگاني كه بتوانند در ابعاد آموزشي، پژوهشي و خدمات تشخيصي و مشاوره اي در جهت كنترل و پيشگيري بيماريهاي ويروسي، تشخيص عفونتها، شناسايي هويت ويروسها، و ويژگي مولكولي آنها براي دانشجويان و بيماران انجام وظيفه نمايند. با تربيت اين نيروها فرآيند شناسايي و تعيين هويت ويروسها و همچنين پيشگيري از اشاعه عفونتهاي ويروسي در جامعه امكان پذير خواهد بود.

بدين ترتيب توسعه و ارتقاء رشته مذكور در كشور پاسخگوئي به نيازهاي در حال تغيير خدمات بهداشتي در عرصه هاي مختلف اجتماع خواهد بود و آنان در سلامت جامعه نقش موثري ايفا خواهند نمود.

5 – چشم انداز برنامه آموزشي در تربيت نيروي انساني:

تربيت نيروهايي كه بتوانند با تاكيد بر فراگيري فعالانه در توسعه و فنآوري هاي علم ويروس شناسي پزشكي نقشها و وظايف حرفه اي مشخص شده را در سطح ملي و بين المللي ايفا نمايند كه منجر به ارتقاي كيفيت زندگي و سلامت جامعه شود.

6 – اهداف كلي رشته (Aims)

شامل تربيت فراگيراني است كه بتوانند:

الف) با استفاده از آموخته هايشان امور آموزشي و تربيت دانشجويان اين رشته را در دانشگاهها و مراكز علمي عهده دار شوند.

ب) در امر طراحي و انجام پروژه هاي تحقيقاتي در زمينه ويروس شناسي بطورمستقل انجام وظيفه نمايند.

ج) در امر شناسائي و تعيين هويت ويروسها و ويژگي مولكولي ويروسها، تشخيص عفونت ها و بيماريهاي ويروسي و انجام آزمايشات تشخيصي در زمينه هاي بيماريهاي ويروسي در مراكز بهداشتي درماني اقدام نمايند.

د) با اجراي روشهاي كنترل و پيشگيري، از اشاعه بيماريهاي ويروسي در جامعه جلوگيري نمايند.

7 – نقش دانش آموختگان:

نقش دانش آموختگان اين رشته شامل نقشهاي آموزشي، پژوهشي – تشخيصي – خدماتي و مشاوره اي مي باشد.

8 – وظايف حرفه اي دانش آموختگان: (Task Analysis)

در نقش آموزشي:

الف) آموزش به دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (Ph.D) رشته ويروس شناسي پزشكي و همچنين دروس نظري و عملي ويروس شناسي پزشكي دانشجويان ديگر رشته هاي علوم پزشكي.

ب) آموزش استفاده صحيح و نگهداري از دستگاهها و تجهيزات و وسائل مورد استفاده در بخش ويروس شناسي به دانشجويان.

ج) آموزش اصول و استانداردهاي ايمني حفاظت فردي و پيشگيري از ابتلاء به بيماريهاي ويروسي به دانشجويان و كاركنان حرفه پزشكي.

د) برنامه ريزي و تدوين مطالب و مباحث آموزشي، آشنايي با عوامل بيماريزايي و تشخيص بيماريهاي ويروسي، كاربرد واكسن ها براي كنترل و پيشگيري و بكارگيري علم ويروس شناسي جهت آموزش به دانشجويان.

در نقش پژوهشي:

الف) طراحي و اجراي پروژه هاي تحقيقاتي براي شناسايي ويروسها به منظور ارتقاء سلامت جامعه

ب) مطالعه و بررسي روشهاي جديد به منظور كسب آگاهي از شيوه هاي نوين پژوهشي در رشته ويروس شناسي پزشكي

ج) برقراري ارتباط با مراكز پژوهشي داخل و خارج از كشور و انجام پروژه هاي مشترك

در نقش تشخيصي – خدماتي:

الف) گزارش نتايج حاصله از انجام آزمايشات نمونه ها در ارتباط با بيماريهاي ويروسي در مراكز بهداشتي درماني

ب) راه اندازي روشهاي جديد تشخيصي و نظارت بر كيفيت انجام آزمايشات در مراكز بهداشتي درماني.

ج) همكاري در توليد واكسنهاي جديد، ارتقاء كيفيت واكسنهاي موجود در زمينه بيماريهاي ويروسي در مراكز توليدي

در نقش مشاوره اي:

الف) ارائه خدمات مشاوره پزشكي در زمينه آموزش علوم نوين ويروس شناسي، در زمينه تشخيصي و كنترل بيماريهاي ويروسي و تفسير نتايج حاصله از انجام آزمايشات.

ب) در زمينه پيشگيري و ريشه كني بيماريهاي ويروسي با توليد و كاربرد واكسنها و داروهاي ضد ويروس و راه اندازي آزمايشگاه ها و مراكز تحقيقاتي در داخل كشور در ارتباط با ساير گروههاي بهداشتي و آزمايشگاهي.

9 – استراتژي هاي كلي آموزشي:

ادغام (Integration) دروس تئوري و عملي و بهبود سطح مهارتي دانشجويان در جهت پيشگيري و ارتقاي سلامت براساس ارزشهاي مورد انتظار جامعه.

- روز آمد نمودن محتواي رشته ويروس شناسي پزشكي متناسب با نياز جامعه.

- تداوم فعاليت دانشجويان براي اجراي سمينار پروژه و كنفرانس هاي مرتبط با رشته.

- تقويت و توسعه سيستم اطلاع رساني و ارتباط با مراكز علمي در سطح دنيا.

10 – شرايط و نحوه پذيرش دانشجو:

داوطلبين علاوه بر دارا بودن شرايط عمومي پذيرش دانشجوي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) مطابق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بايد داراي دانشنامه كارشناسي ارشد در يكي از رشته هاي ويروس شناسي، ميكروب شناسي، باكتري شناسي، پاتوبيولوژي، ايمني شناسي، علوم آزمايشگاهي، بيولوژي سلولي و مولكولي، دامپزشكي و يا يكي از رشته هاي دكتراي حرفه اي پزشكي، دندان پزشكي، دامپزشكي، داروسازي و علوم آزمايشگاهي باشند.

مواد امتحاني و ضرايب مربوطه:

- ويروس شناسي                                    ضريب 6

- ايمني شناسي                           ضريب 1

- بيوشيمي عمومي                                  ضريب 1

- بيولوژي سلولي و ژنتيك مولكولي         ضريب 1

- آمار حياتي و اپيدميولوژي                     ضريب1

11 – رشته هاي مشابه داخل كشور: ندارد.

12 – رشته هاي مشابه خارج كشور:

مشابه همين رشته در همين مقطع در بسياري از كشورهاي خارجي وجود دارد.

13 – شرايط مورد نياز براي راه اندازي رشته:

طبق ضوابط شوراي نظارت، ارزشيابي و گسترش دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور.

14 – موارد ديگر مانند بورسيه:

در صورت لزوم اعزام دانشجو جهت بورسيه ممكن خواهد بود.

فصل دوم:

مشخصات دوره دكتراي تخصصي (Ph.D)

ويروس شناسي پزشكي

مشخصات دوره

1 – نام دوره:

ويروس شناسي پزشكي در مقطع دكتراي تحصيلي (Ph.D)

2 – طول دوره تحصيلي:

مطابق آئين نامه آموزشي دوره مربوطه

3 – نام دروس و تعداد واحدهاي درسي:

تعداد كل واحدهاي اين دوره 49 واحد شامل 19 واحد دروس اختصاصي اجباري (Core)، 6 واحد دروس اختصاصي اختياري (noncore) و 24 واحد پايان نامه مي باشد. دانشجو مي تواند دروس noncroe را انتخاب نمايد و يا به جاي آنها از جدول دروس اختياري معادل واحدي آنها درسهاي ديگري را انتخاب كند. دانشجو موظف است علاوه بر گذراندن واحدهاي دوره با تشخيص گروه آموزشي و تائيد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه تمامي يا تعدادي از دروس كمبود يا جبراني (جدول الف) را نيز بگذراند.

دروس اختصاصي اجباري (core)                        19 واحد

دروس اختصاصي اختياري (noncore)    6 واحد

پايان نامه                                                           24 واحد

دروس كمبود يا جبراني                           20 واحد

* الف) جدول دروس كمبود يا جبراني دوره دكتري تخصصي (Ph.D)

رشته ويروس شناسي پزشكي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيشنياز
			نظري	عملي	جمع
1	آمار حياتي	3	51	-	51
2	اصول اپيدميولوژي	3	51	-	51
3	حيوانات آزمايشگاهي و نگهداري آنها	1	17	-	17
4	روشهاي نوين در بيوشيمي	2	34	-	34
5	** كارگاه روش تحقيق	2	34	-	34
6	ويروس شناسي عمومي	2	34	-	34
7	ويروس شناسي سيستماتيك 1	3	51	-	51	6
8	ويروس شناسي سيستماتيك 2	3	51	-	51	6
9	*** سيستمهاي اطلاع رساني پزشكي	1	9	17	26
جمع		20

* دانشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تأييد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه، تمامي يا تعدادي از دروس كمبود و جبراني (جدول الف) را بگذراند.

** سرفصل اين درس بنا به نظر مجري كارگاه خواهد بود.

*** گذراندن اين درس براي دانشجوياني كه در دوره هاي قبلي خود اين واحد را نگذرانده اند به عنوان درس كمبود يا جبراني الزامي است.

ب) جدول دروس اختصاصي دوره دكتري تخصصي (Ph.D) رشته ويروس شناسي پزشكي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيشنياز
			نظري	عملي	جمع
10	ويروس شناسي عمومي پيشرفته	4	68	-	68	6
11	زيست شناسي مولكولي پيشرفته	2	34	-	34
12	ويروس شناسي عملي 1	2	-	68	68
13	ويروس شناسي سيستماتيك پيشرفته1	3	51	-	51	7
14	ويروس شناسي سيستماتيك پيشرفته 2	3	51	-	51	7
15	*ويروس شناسي عملي 2	3	-	102	102	12
16	* مباحث خاص در ويروس شناسي	3	51	-	51	13 و 14
17	سمينار	3	51	-	51
18	ميكروسكوپ الكتروني	2	17	34	51
جمع		25

* دروس ستاره دار دروس Noncore محسوب مي شوند و دانشجو مي تواند به جاي آنها از جدول دروس اختياري واحدهاي درسي ديگري را انتخاب نمايد.

ج) جدول دروس اختياري دوره دكتري تخصصي (Ph.D) رشته ويروس شناسي پزشكي

كد درس	نام درس	تعداد واحد	ساعت			پيشنياز
			نظري	عملي	جمع
19	بيوانفورماتيك	3	51	-	51
20	كاربرد كامپيوتر براي تدوين مقالات عملي	3	17	68	85
21	ايمونولوژي ويروسها	3	51	-	51
22	ژنتيك ميكروارگانيسم ها	3	51	-	51
جمع		12

* دانشجو مي تواند بجاي دروس Noncore معادل واحدي آنها از دروس جدول فوق انتخاب نمايد.