اهداف و برنامه هاي معاونت » برنامه هاي درسي و سرفصل دروس(قديم) » دانشكده توانبخشي » مقطع دكتري تخصصي (Ph.D) » گفتار درماني

گفتار درماني

برنامه آموزشي دوره ي دكتري تخصصي (Ph.D) رشته گفتار درماني

مصوب بيست و چهارمين جلسه شوراي عالي برنامه ريزي علوم پزشكي

مورخ 27/10/1382

فصل اول

مشخصات كلي برنامه آموزشي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني

مقدمه:

با اينكه از عمر رشته گفتار درماني به عنوان يكي از شاخه هاي نسبتا جديد توانبخشي بيش از يك ربع قرن نمي گذرد، اما در همين مدت كوتاه، به عنوان يكي از رشته هاي مورد نياز و داراي كاربردهاي فراوان،راه خود را در ميان ساير علوم توانبخشي باز كرده است. اين رشته با انواع مختلف اختلالات گفتار و زبان سر و كار دارد كه پرداختن به هر يك از آنها، خود در بر گيرنده حوزه هاي مطالعاتي وسيعي است كه پژوهش در آنها منجر به گرايش هاي تخصصي مي شود. بنابراين تأسيس دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني امكان پژوهش هاي بومي و مطالعات عميق در مورد هر يك از اختلالات گفتار و زبان را براي دانش پژوهان و علاقمندان اين رشته فراهم مي سازد. تحقيقات در زمينه اختلالات گفتار و زبان علاوه بر فراهم كردن زمينه هاي معياريابي رشدي گفتار و زبان، ارتباط بيش از پيش اين رشته با ساير علوم از قبيل عصب شناسي زبان، علوم اعصاب پايه، جراحي هاي ترميمي، نواقص اندامهاي توليد گفتار و پژوهشهاي باليني و تجربي را نيز فراهم مي سازد.

1-تعريف رشته:

رشته گفتار درماني يكي از رشته هاي توانبخشي است كه به تربيت افراد متخصصي مي پردازد كه بتوانند با برقراري ارتباط منايب با بيماران داراي اختلالات گفتار و زبان در زمينه ارزيابي، تشخيص و درمان اختلالات مربوط و با تكيه بر آخرين يافته هاي علمي به آنها كمك كنند. دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني مجموعه اي هماهنگ از فعاليتهاي آموزشي، باليني و پژوهشي بين رشته اي براي هدفهاي باليني و توانبخشي در زمينه اختلال هاي گفتار و زبان است كه به دريافت بالاترين مدرك تحصيلي در زمينه آسيب شناسي و درمان اختلالات گفتار و زبان مي انجامد.

2-فلسفه تدوين برنامه:

توانايي زباني انسان موهبتي الهي است كه در رشد شخصيت فردي و فرهنگي او براي رسيدن به مدارج عالي معنوي نقش بسيار بالايي دارد. در حقيقت، پرورش زبان مادري، از نخستين روزهاي زندگي آغاز و تا پايان عمر ادامه دارد.

علاوه بر اين، با توجه به مباني معنوي، اخلاقي و پرورشي زبان در هر جامعه و با توجه به كرامت و برابري همه انسانها در دستيابي هر چه بهتر و بيشتر از زبان مادري براي برقراري ارتباط و رشد تعالي فرهنگي، توجه به آموزش و پرورش درباره ماهيت زبان و مباني علمي آن براي تعالي فرهنگ جامعه و سازگاري انسانها و خانواده و نگهداري جامعه در سطح بالايي از سلامت رواني از اولويت بسياربالايي برخوردار است.

شناسايي موانع رشد و پرورش زبان در جامعه و يافتن راه حل هاي مناسب درماني براي انسانهايي كه با مشكلات ارتباطي مواجه هستند يكي از رسالتهاي مهم رشته گفتار درماني است.

3-مأموريت:

برنامه متون درسي اين رشته داراي محتواي مأموريتي روشني است كه با توجه به آنها، راه حل هاي درماني براي بيماران داراي اختلالات گفتار و زبان را شناسايي مي كند و تأثير مثبت روشهاي درماني در رفع نواقص ارتباطي و برقراري روابط مناسبتر انساني و معنوي بين بيماران و اجتماع را به آنها مي آموزد. برخورد و ديدگاه تخصص هاي مداخله گر ديگر نيز به كيفيت اين آموزش افزوده مي نمايد و فراگيري خدمات ذكر شده را در ساير بخش هاي مرتبط با آسيب شناسي گفتار و زبان هموار مي سازد.

ديدگاه تخصصي در توانبخشي اختلالات گفتار و زبان با تكيه بر وظيفه مداخله اي گروهي رشته هاي وابسته به توانبخشي گفتار و زبان، به اين كيفيت درماني كمك كرده و فراگيري خدمت درماني كيفي را در سطح جامعه افزايش مي دهد.

4-چشم انداز:

با توجه به مباني معنوي، فرهنگي و پرورشي زبان در پيشبرد توانايي هاي معنوي و استعدادهاي فردي، از فارغ التحصيلان رشته گفتار درماني انتظار مي رود از ماهيت فلسفي و علمي زبان به نحو مطلوب آگاهي داشته تا در فعاليت درماني خود بتوانند نيازهاي ارتباطي و مشكلات يادگيري زبان را در سطوح مختلف بيماران در اجتماع شناسايي كرده و راه حل هاي مناسب براي درمان اختلالات موجود در جامعه خود را ارايه داده و به ارتقاي سلامت رواني اجتماع كمك نمايند.

5-نقش و وظيفه:

دانش آموختگان دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني در جنبه هاي تشخيصي، درماني و پژوهشي انجام وظيفه خواهد كرد. وظايف حرفه اي فارغ التحصيلان به شرح زير مي باشد:

-         وظايف پژوهشي:

- انجام پژوهشهاي مربوط به انواع اختلالات گفتار و زبان در حيطه هاي آسيب شناسي، تشخيص و درمان.

- انجام پژوهشهاي مربوط به هنجارهاي گفتار و زبان، خصوص در گويشهاي مختلف زبان فارسي.

-وظايف تشخيصي: تشخيص موارد پيچيده انواع اختلالات گفتار و زبان.

-وظايف درماني: درمان موارد پيچيده انواع اختلالات گفتار و زبان.

6-اهداف:

هدف از ايجاد دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني تربيت افراد حرفه اي است كه با فعاليتهاي آموزشي، پژوهشي و باليني و درماني پيشرفته، مبتني بر آخرين ديدگاه ها و رويكردهاي علمي در زمينه هاي خاص آسيب شناسي گفتار و زبان مسلط شده و با انجام پژوهش نظام يافته و معتبر بومي نه تنها به تقويت مباني پژوهشي اين رشته بپردازند بلكه بخشي از بار آموزشي – درماني و توانبخشي كشور را در حوزه اختلالات ارتباطي گفتار و زبان به دوش گرفته و گامي در جهت پيشبرد اين رشته در سطح معيارهاي علمي جهاني بردارند.

7-استراتژيهاي اجرايي برنامه آموزشي:

برنامه دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني علاوه بر توجه به بالا بردن كيفيت سلامت رواني اجتماع، به شناسايي مشكلات ارتباط جامعه و پيشگيري از بروز اختلالات زباني در دوران رشد نيز توجه مخصوص دارد. به همين منظور، علاوه بر توجه به مباني علمي يادگيري و پرورش زبان در دوران رشد به زمينه هاي پزشكي و بيماري شناسي اختلالات بومي گفتار و زبان در ايران توجه داشته و علاوه بر انجام پژوهشهاي بومي در اين زمينه ها در گسترش ابزارها و آزمونهاي تشخيصي –درماني مورد نياز براي زبانها و اختلالهاي زباني بومي تأكيد خاص دارد.

8-محتوا:

با توجه به فراگيري همه جانبه در دوره دكتري تخصصي(Ph.D)اين رشته و محتواي دروس مرتبط با اختلالات گفتار و زبان، دانش آموختگان اين دوره، مي توانند با تقويت توانايي هاي ذهني خودو با رعايت قوانين و اصول دروس ياد گرفته، مبتني بر نياز جامعه فرصتي مناسب فراهم بنمايند تا تجارب و مفاهيم كليدي جديد را با توجه به محتواي مفاهيم تئوريك (نظري) آنها به مهارتهاي حرفه اي درماني مناسب سازند.

محتواي برنامه آموزشي اين رشته در سه حوزه آموزشي، پژوهشي و باليني طراحي شده تا دانشجويان بتوانند علاوه بر تسلط به زمينه هاي نظري با مباني علمي گفتار و زبان آشنا شده و از طريق برنامه هاي پژوهشي وابسته به دروس اختصاصي مربوط به راهكارهاي مناسب تشخيصي –درماني دست يابند. به همين منظور در محتواي برنامه درسي، دروس علوم پايه و دروس تخصصي نيز پيش بيني شده است. دروس اختصاصي اجباري 16 واحد است و بر حسب موضوع پايان نامه، هر دانشجو موظف به انتخاب 10 واحد از دروس اختصاصي اختياري با توجه به نظر استاد راهنما مي باشد.

9-ساختار دوره:

-طول دوره تحصيلي:

مدت زمان لازم براي گذراندن دروس و تدوين پايان نامه دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني تابع آيين نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)مي باشد.

الف-مرحله آموزشي:

در مرحله آموزشي دانشجو موظف است 26 واحد درسي را در مدت مجاز با موفقيت بگذراند. در اين مرحله، در سه نيمسال پيوسته طبق برنامه كارآموزي (1)، (2) و (3)، دانشجويان در مراكز آموزشي-درماني و بيمارستاني دانشگاه زير نظر استادان مربوط با انواع آزمونهاي باليني و پيراباليني اختلال هاي رشدي و اكتسابي گفتار و زبان و همچنين با شيوه هاي ارزيابي، تشخيص و درمان اختلالات مختلف آشنا مي شوند.

ب-مرحله پژوهشي:

مرحله پژوهشي پس از موفقيت در مرحله آموزشي آغاز و با تدوين پايان نامه و دفاع از آن پايان مي پذيرد. تعداد واحدهاي پايان نامه دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني 20 واحد است.

تعداد كل واحدهاي درسي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني 46 واحد به شرح زير است:

دروس اختصاصي اجباري

16 واحد

دروس اختصاصي اختياري

10 واحد

پايان نامه

20 واحد

 

 

دانشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تأييد كميته تكميلي دانشگاه دروس كمبود يا جبراني (جدول الف) را حداكثر به ميزان تعيين شده در آيين نامه آموزشي مقطع مربوط بگذراند.

-شرايط و نحوه پذيرش دانشجو:

داوطلبان شركت در آزمون دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني لازم است علاوه بر داشتن شرايط عمومي پذيرش دانشجوي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)مطابق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي شرايط اختصاصي زير را نيز داشته باشد:

داشتن مدرك كارشناسي گفتار درماني به انضمام مدرك كارشناسي ارشد در يكي از رشته هاي گفتار درماني، زبانشناسي و كودكان استثنايي از يكي از دانشگاه هاي معتبر داخل يا خارج كشور كه به تأييد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي يا وزارت علوم، تحقيقات و فناوري رسيده باشد.

مواد آزمون ورودي و ضرايب آن:

رديف

نام درس

ضريب

1

زبان شناسي نظري و زبان شناسي باليني

2

2

آسيب شناسي اختلالات رشدي و كتسابي زبان

2

3

روانشناسي زبان پيشرفته

2

4

نوروفيزيولوژي و نوروآناتومي پيشرفته گفتار و زبان

2

5

نوروپاتولوژي زبان

2

6

آسيب شناسي و روشهاي درمان اختلالات گفتار

3

 

 

فصل دوم

برنامه و جدول دروس دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني

جدول (الف): دروس كمبود و جبراني دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته گفتار درماني

كد درس

نام درس

تعداد واحد

ساعات نظري

ساعات عملي

جمع ساعات

1

نوروفيزيولوژي و نوروپاتولوژي مغز در ارتباط با گفتار

2

34

-

34

2

زبان شناسي و آوا شناسي كلينيكي

2

17

34

51

3

سمينار روند طبيعي پردازش زبان

2

34

-

34

4

سيستمهاي اطلاع رساني پزشكي

1

9

17

26

 

جمع

7

94

51

145

 

 

دانشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تاييد كميته تحصيلات تكميلي دانشگاه دروس كمبود يا جبراني (جدول الف) را حداكثر به ميزان تعيين شده در آيين نامه آموزشي مقطع مربوط بگذراند.

جدول (ب): دروس اجباري دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني

 

رديف

نام درس

تعداد واحد

ساعات نظري

ساعات عملي

جمع

پيشنياز

5

كاربرد آمار پيشرفته در پژوهشهاي باليني گفتار و زبان

2

34

-

34

----

6

روشهاي تحقيق در آسيب شناسي گفتار و زبان

2

17

34

51

كاربرد آمار پيشرفته در پژوهشهاي باليني گفتار و زبان

7

اصول آزمون سازي براي تشخيص و ارزيابي اختلالهاي گفتار و زبان

2

34

-

34

روشهاي تحقيق در آسيب شناسي گفتار و زبان

8

سمينار پژوهشي باليني در اختلالات گفتار و زبان

2

-

68

68

روشهاي تحقيق در آسيب شناسي گفتار و زبان

9

آزمايشگاه گفتار و زبان

3

-

102

102

----

10

بررسي و مطالعه شاخصهاي طبيعي گفتار و زبان

2

34

-

34

----

11

كارآموزي

3

-

153

153

---

 

جمع

16

119

357

476

 

 

 

جدول (ج): دروس اختياري دوره دكتري تخصصي(Ph.D)گفتار درماني

كد درس

نام درس

تعداد واحد

ساعات نظري

ساعات عملي

جمع ساعات

پيش نياز

12

ارزيابي و درمان اختلالات صدا

2

17

34

51

آزمايشگاه گفتار و زبان

13

مباني نظري لكنت و روشهاي درمان

2

34

-

34

-

14

آسيب شناسيب و درمان اختلالات توليد

2

34

-

34

-

15

مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي دستگاه شنيداري

2

34

-

34

-

16

آسيب شناسي و توانبخشي گفتار و زبان در افراد مبتلا به افت شنوايي

2

34

-

34

مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي دستگاه شنيداري

17

مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي گفتار و زبان

2

34

-

34

-

18

عصب شناسي زبان

2

34

-

34

مباحث پيشرفته مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي گفتار و زبان

19

مدلهاي شناختي در توليد و درك گفتار و زبان

2

34

-

34

مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي گفتار و زبان

20

نظريه هاي رشدي زبان و شناخت

2

34

-

34

-

21

آسيب شناسي و روشهاي درمان اختلالات رشدي زبان

2

34

-

34

نظريه هاي رشدي زبان و شناخت

22

مباحث پيشرفته در زبان شناسي باليني

2

34

-

34

زبان شناسي و آواشناسي كلينيكي

23

آسيب شناسي و روشهاي درمان زبان پريشي

2

34

-

34

مباحث پيشرفته نوروفيزيولوژي گفتار و زبان

 

 

دروس اختياري 24 واحد است كه دانشجو موظف است بر حسب موضوع پايان نامه و زير نظر استاد راهنما به ميزان 10 واحد از واحدهاي اين جدول را انتخاب و با موفقيت بگذراند.