اهداف و برنامه هاي معاونت » برنامه هاي درسي و سرفصل دروس(قديم) » دانشكده پيراپزشكي » مقطع دكتراي تخصصي (Ph.D) » انفورماتيك پزشكي

انفورماتيك پزشكي

 

برنامه آموزشي دوره ي دكتري تخصصي(Ph.D) رشته انفورماتيك پزشكي

( مشخصات كلي، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشيابي)

مصوب چهلمين جلسه شوراي عالي برنامه ريزي علوم پزشكي

مورخ 20/05/1388



فصل اول

مشخصات برنامه آموزشي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته انفورماتيك پزشكي

1- تعريف رشته:

دكتري تخصصي رشته انفورماتيك پزشكي    Medical Informatics (Ph.D)

دوره دكتري تخصصي رشته «انفورماتيك پزشكي» به مجموعه اي از فعاليت هاي آموزشي و پژوهشي اطلاق مي شود كه با استفاده از دانش، مهارت ها و ابزارهايي كه از هم افزايي و تعامل ميان علوم رايانه، فن آوري اطلاعات و ارتباطات و علوم پزشكي به وجود آمده و از پژوهش، آموزش و تصميم گيري پژشكي، گسترش نظام سلامت و درمان بيماران پشتيباني مي كند. اين دوره بالاترين مقطع تحصيلي رشته ذكر شده در كشور است كه به اعطاي مدرك تحصيلي مي انجامد.

دانش انفورماتيك پزشكي دانشي چند رشته ايست(Multidisciplinary)كه از تركيب علومي تشكيل شده است كه هدف اوليه آنها جمع آوري، نگهداري، تحليل، و پردازش اطلاعات در حوزه علوم پزشكي و سلامت است. اين علوم شامل رشته هاي مختلفي از دانش مانند علوم كامپيوتر و طراحي نرم افزار، دانش اطلاعات(Information Science)، شناخت شناسي(Cognitive Science)، مهندسي نياز، مهندسي ارتباطات انسان و كامپيوتر و ... مي گردد.

 

2-تاريخچه رشته:

تاريخچه دانش انفورماتيك پزشكي به عنوان يك دانش كاربردي به بيش از يك قرن پيش (انتهاي قرن نوزدهم) بر مي گردد. يكي از اولين فعاليت هاي شاخص در اين زمان ابداع روش هاي مخصوص طبقه بندي اطلاعات پزشكي توسط دكتر جان شاو بيلينگز، جراح عمومي در دهه 1870 بود كه باعث بوجود آمدن ايندكس مديكوس و بعدها مدلاين و كتابخانه ملي پزشكي آمريكا شد. از اين خدمت او بارها به عنوان بزرگترين خدمت به دانش پزشكي در آمريكا نام برده شده است در آن زمان دكتر بيلينگز همچنين مسوول فهرست بندي و جدول سازي سرشماري عمومي ايالات متحده شد و در اين رابطه وسيله اي الكتريكي- مكانيكي توصيف كرد كه ميتوانست بوسيله استفاده از كارتهايسوراخدار اطلاعات سرشماري را بصورت خودكارجدول بندي كند. اين ايده ها توسط هرمان هولريت كه يك آماردان دولتي بود به تحقق در آمد. ماشينهاي هولريت براي آناليز اطلاعات مربوط به 62 ميليون نفر در سال 1890 بكار گرفته شدند. استفاده از تئوريهاي دكتر بيلينگز و دستگاههاي هولريت باعث شد اين پروژه عظيم سرشماري آمريكا دو سال زودتر از موعد و با صرفه جوئي قابل توجهي انجام شود. هولريت سپس شركتي را تشكيل داد كه بعدها تبديل به شركت آي بي ام شد.

روش هاي بيلينگز و هولريت همچنين بتدريج توسط محققين اپيدميولوژي و علم سلامت براي آناليز داده ها به كمك دستگاههاي الكتريكي- مكانيكي بكار گرفته شدند. اين دستگاهها در طي 1920 و 1930 پيشرفت قابل ملاحظه اي نمودند و اساس برنامه هاي كاملا ذخيره شده و الكترونيكي نسل جديد يا كامپيوتر ها را كه از اواخر دهه 1940 بتدريج ظاهر شدند تشكيل دادند. از اولين اقدامات در اين زمينه بوجود آوردن سيستمهائي بود كه پزشكان را در تصميم گيري كمك نمايند. البته بسياري از فعاليت هاي اوليه بر روي سيستم هاي اطلاعاتي بيمارستاني متمركز شدند. از دهه چهل به بعد، وقايع مرتبط با انفورماتيك پزشكي با الگوي بسيار مشابهي به موازات پيشرفت وقايع مرتبط با كامپيوتر در تاريخ علوم ثبت شده اند.

3-ارزشهاي حاكم بر رشته (Values):

رشته انفورماتيك پزشكي ارزش هاي زيادي دارد كه از آن جمله مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

·         روح تعامل و همكاري بين رشته اي(Multidisciplinary)در آن بين متخصصين پزشكي، بهداشت و درمان، علوم رايانه و داده ورزي و فن آوري اطلاعات و ارتباطات

·        اهميت دادن به ارزش هاي اخلاقي و ديني در كليه امور مربوطه

·        كم كردن هزينه و زمان انتقال به روزترين دستاوردها و تجربيات پزشكي به دورافتاده ترين نقاط كشور

·        ايجاد امكان دريافت اطلاعات بهداشت و درمان به صورت برخط از تمامي گستره جغرافيايي ايران پهناور

·        فراهم آوردن بستري مناسب در جهت اتخاذ تصميمات مهم و سياست هاي كلان در نظام سلامت

·        به روز كردن سطح معلومات فعالان در حوزه بهداشت، درمان و سلامت در سراسر كشور با بيشترين بهره وري

·        گسترش روح عدالت اجتماعي و توسعه پايدار

 

4-رسالت رشته(Mission):

رسالتي كه تاسيس و گسترش رشته انفورماتيك پزشكي را اجتناب ناپذير مي سازد آموزش نيروي كارآزموده و متخصص، بومي سازي دانش و فن آوري و ايجاد و گسترش فرهنگ، ابزارها و فرايندهايي در كشور است كه بتواند در راستاي موارد ذيل تلاش كند:

·         حجم داده ها، آگاهيها، اطلاعات و دانش پزشكي و سلامت به نحو مهارناشدني در حال افزايش است. جمع آوري، طبقه بندي، ذخيره سازي، بازيابي و تحليل اين انبوه اطلاعات هرگز به روش هاي سنتي امكان پذير نيست و نيازمند متخصصين، روشها و ابزارهايي است كه با بهره گيري از دانش داده ورزي بتوانند از اين مهم برآيند.

·        پشتيباني فن آوري اطلاعات و ارتباطات از بهداشت و درمان صرفه جويي و ارزش افزوده اقتصادي قابل توجهي دارد كه نمي توان از آن چشم پوشي كرد.

·        كيفيت بهداشت و درمان قطعا با به كارگيري روشهاي سيستماتيك و با استفاده از علوم رايانه اي ارتقا خواهد يافت.

·        با گسترش به كارگيري ابزارها و فرايندهاي مبتني بر انفورماتيك پزشكي در دنيا، نيروي انساني كارآزموده اي مورد نياز است كه جامعه بهداشت و درمان كشور را با اين پيشرفت ها آشنا و فرهنگ استفاده از آن را در جامعه منتشر سازد.

 

5-چشم انداز(Vision):

اميد مي رود با آموزش نيروي انساني مورد نياز و كاربردي شدن انفورماتيك پزشكي متخصصيني را تربيت نمايند تا با توليد دانش، فناوري، توسعه، اجراي تحقيقات كاربردي و مشاركت در بخش هاي اجرائي نظام سلامت در راستاي تحقق اهداف برنامه چشم انداز بيست ساله در دست يابي به رتبه برتر در اين زمينه در سطح منطقه ارائه نمايند.

 

6-اهداف كلي(aims):

·         ايجاد پلي مستحكم ميان دانش پيشرفته انفورماتيك پزشكي موجود در كشورهاي توسعه يافته با جامعه علمي كشور

·        تربيت نيروي انساني متخصص مورد نياز جهت اشاعه رشته در كشور

·        گسترش فرهنگ استفاده از فن آوري اطلاعات و ارتباطات در جامعه پزشكي

·        مشاوره و همكاري با مراكز دانشگاهي خارج از كشور در جهت ارتقاي سطح علمي رشته

·        ايجاد تعامل هرچه بيشتر ميان مراكز بزرگ علمي، آموزشي، پژوهشي فعال در زمينه هاي علوم و مهندسي رايانه، فن آوري اطلاعات و ارتباطات، پزشكي و پيراپزشكي

·        تلاش در جهت جلب علاقه بخش خصوصي و صنعت به سرمايه گذاري و فعاليت در اين عرصه و ايجاد تعامل ميان صنعت و دانشگاه

·        ارتقاء كيفي و كمي ارائه خدمات بهداشتي درماني همراه با كاهش هزينه هاي مرتبط

·        گسترش سامانه هاي تشخيص و درمان به نقاط محروم و دورافتاده كشور

·        سامان دهي ذخيره ي اطلاعات و تسهيل دسترسي به آنها در عرصه ي سلامت

·        تربيت نيروي خلاق و پردازشگر به منظور افزايش بهره وري از اطلاعات موجود در حوزه سلامت

 

7-نقش دانش آموختگان در نظام سلامت(role definition):

·         دانش آموختگان اين رشته داراي نقش هاي آموزشي، پژوهشي، مشاوره اي و خدماتي مي باشند.

 

8-وظايف حرفه اي دانش آموختگان(task analysis):

·         آموزشي: تدريس دروس نظري و عملي در دوره هاي كارشناسي ارشد يا دكتراي تخصصي انفورماتيك پزشكي. آموزش علوم، فرآيندها و ابزارهاي انفورماتيك پزشكي مورد نياز جامعه پزشكي، بهداشت و درمان.

·         پژوهشي: طراحي، اجرا و نظارت بر پروژه هاي پژوهشي

·         مشاوره اي و خدماتي: ارائه خدمات تخصصي و نيز تبادل اطلاعات و مشاوره با كليه مراكز تحقيقاتي، موسسات علمي و مراكز تشخيصي و درماني كشور

 

9-استراتژي هاي برنامه آموزش:

·        بهره گيري از ظرفيت هاي موجود مرتبط با اين رشته در ساير مراكز آموزشي مانند دانشكده هاي مهندسي و علوم رايانه، فن آوري اطلاعات و ارتباطات، پزشكي و پيراپزشكي

·        جلب دانشجويان مستعد اين حوزه به ادامه تحصيل در اين رشته

·         استفاده از ارتباطات بين المللي

·        توجه به بازار بزرگ موجود در كشور براي محصولات و فرايندهاي انفورماتيك پزشكي

*جهت كسب اطلاعات از آخرين تغيرات در مدارك تحصيلي قابل پذيرش و مواد امتحاني و ضرائب آزمون ورودي هر سال تحصيلي، به دفترچه آزمون دكتري تخصصي(Ph.D)رشته هاي علوم پزشكي مربوط به آن سال تحصيلي مراجعه شود.

 

10- شرايط و نحوه پذيرش دانشجو:

- قبولي در آزمون ورودي مطابق ضوابط و مقررات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي مي باشد.

دانش آموختگان رشته هاي دكتري عمومي (پزشكي، دندانپزشكي، داروسازي)، دكتري حرفه اي علوم آزمايشگاهي، كارشناسي ارشد رشته هاي مهندسي كامپيوتر(كليه گرايشها)، مهندسي الكترونيك، بيوفيزيك، رياضي و آمار، بيوانفورماتيك، علوم كامپيوتر و يا كارشناسي ارشد كليه رشته هاي علوم پزشكي، مي توانند در آزمون ورودي شركت نمايند.

مواد و ضرايب امتحاني:

نام درس (دروس گروه علوم پزشكي)

ضريب

مديريت اطلاعات بهداشتي

2

انفورماتيك پزشكي

2

رياضيات گسسته و آمار حياتي

2

كليات پزشكي

2

اصول رايانه، داده ساختارها و الگوريتم

2

جمع

10

 

 

11-رشته مشابه در داخل كشور:

دكتري تخصصي بيوانفورماتيك در وزارت علوم تحقيقات و فناوري دائر مي باشد.

 

12-سابقه رشته در خارج از كشور:

رشته انفورماتيك پزشكي در مقطع دكتري تخصصي(Ph.D)در تعداد قابل توجهي از دانشگاه هاي معتبر جهان داير مي باشد.

 

13-شرايط مورد نياز براي راه اندازي رشته:

طبق شرايط و ضوابط دفتر گسترش و ارزيابي آموزش پزشكي وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي مي باشد.

 

14-ساير موارد :

ندارد.

فصل دوم

مشخصات دوره برنامه آموزشي دكتري تخصصي(Ph.D)رشته انفورماتيك پزشكي

مشخصات دوره:

نام دوره:

دكتري تخصصي رشته انفورماتيك پزشكي    Medical Informatics (Ph.D)

 

طول دوره:

مطابق آئين نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي(Ph.D)مصوب شوراي عالي برنامه ريزي علوم پزشكي مي باشد.

 

نام دروس و تعداد كل واحدهاي درسي:

دروس اختصاصي اجباري(Core)    20 واحد

دروس اختصاصي اختياري(Non Core)   8 واحد

پايان نامه   20 واحد

جمع   48 واحد

جدول الف: دروس كمبود يا جبراني دوره دكتري تخصصي(Ph.D)انفورماتيك پزشكي

كد درس

نام درس

تعداد واحد درسي

تعداد ساعات درسي

جمع

نظري

عملي

نظري

عملي

جمع

1.

سيستم هاي اطلاع رساني پزشكي*

1

5/0

5/0

9

17

26

2.

اصول اپيدميولوژي

2

2

-

34

-

34

3.

آمار و روش تحقيق

2

1

1

17

34

51

4.

اصول مديريت

2

2

-

34

-

34

5.

آشنايي با مهندسي اطلاعات

3

2

1

34

34

68

6.

كليات دانش پزشكي

3

3

-

51

-

51

7.

ساختمان داده و اصول برنامه نويسي

3

2

1

34

34

68

8.

رياضيات عمومي

2

2

-

34

-

34

جمع

19

 

علاوه بر واحدهاي دوره داشجو موظف است با تشخيص گروه آموزشي و تائيد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه حداكثر تعداد 16 واحد از دروس كمبود يا جبراني (جدول الف) را بگذراند.

·                    دانشجوياني كه قبلا، اين واحد را نگذرانده اند باشند، ملزم به گذراندن آن به عنوان كمبود يا جبراني مي باشند.

 

جدول ب: دروس اختصاصي اجباري(Core)دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته انفورماتيك پزشكي

كد درس

نام درس

تعداد واحد درسي

تعداد ساعات درسي

پيشنيازبا همزمان

جمع

نظري

عملي

نظري

عملي

جمع

9.

امنيت و حريم داده ها و جنبه هاي اخلاقي درانفورماتيك پزشكي

1

1

-

17

-

17

-

10

آمار و اپيدميولوژي(پيشرفته)

2

5/1

5/0

26

17

43

-

11.

انفورماتيك سلامت

2

2

-

34

-

34

 

12.

اكتشاف دانش و داده كاوي در بانك هاي اطلاعاتي پزشكي

3

2

1

34

34

68

 

13.

هوش مصنوعي

2

5/1

5/0

26

17

43

-

14.

سيستم هاي اطلاعات سلامت

2

5/1

5/0

26

17

43

-

15.

تصميم گيري هاي پزشكي و سيستم هاي پشتيبان تصميم گيري

2

2

-

34

-

34

 

16.

روش هاي ارزيابي و ارزشيابي در انفورماتيك پزشكي

2

5/1

5/0

26

17

43

-

17.

روش هاي طبقه بندي و سازماندهي اطلاعات و دانش تكسونومي و اونتولوژي

1

-

1

-

34

34

 

18.

مدلسازي و تحليل جريان هاي كاري

2

5/1

5/0

26

17

43

-

19.

سمينار

1

-

1

-

34

34

-

20

پايان نامه

20

 

 

 

 

 

 

جمع

40

 

جدول ج: دروس اختصاصي اختياري(Non Core)دوره دكتري تخصصي(Ph.D)رشته انفورماتيك پزشكي

كد درس

نام درس

تعداد واحد درسي

تعداد ساعات درسي

پيشنيازبا همزمان

جمع

نظري

عملي

نظري

عملي

جمع

21.

كاربرد فناوري هاي نوين در پزشكي

2

1

1

17

34

51

 

22.

كاوشگرهاي هوشمند در پزشكي

2

2

-

34

-

34

 

23.

استانداردهاي اطلاعات سلامت

2

2

-

34

-

34

 

24.

آموزش الكترونيك و انتقال دانش در انفورماتيك پزشكي

2

5/1

5/0

26

17

43

-

25.

ابزار و روش تحقيق در انفورماتيك پزشكي

2

5/1

5/0

26

17

43

-

26.

مديريت پروژه در راه اندازي سيستم هاي اطلاعات

2

2

-

34

-

34

 

27.

اصول طراحي سيستم ها و نرم افزارهاي پزشكي

2

5/1

5/0

26

17

43

-

28.

پزشكي از راه دور

2

5/1

5/0

26

17

43

-

جمع

16

 

دانشجو مي بايست 8 واحد از دروس فوق (جدول ج) را متناسب با موضوع پايان نامه مورد نظر، موافقت استاد راهنما و تائيد شوراي تحصيلات تكميلي دانشگاه بگذراند.